Onder het motto ‘Binnen en buiten met aandacht verbonden’ werken we in Bethanië ggz vanuit een herstelondersteunende en gemeenschapsgerichte visie. In de dagelijkse praktijk zien we hoe maatschappelijke verwachtingen rond activering en re-integratie landen in het leven van mensen met een psychische kwetsbaarheid en welke impact beleidsbeslissingen kunnen hebben.
Sinds 1 januari 2026 heeft de federale overheid de regels rond ziekte en re-integratie op de werkvloer aangescherpt. Het doel is duidelijk: het aantal langdurig zieken terugdringen en mensen sneller opnieuw betrekken bij arbeid. Deze beleidswijzigingen geven re-integratie een meer verplichtend karakter, met sterkere verwachtingen en verantwoordelijkheden voor zowel werkgever als werknemer.
Geen rechtlijnig proces
Die beleidskeuze vertrekt vanuit een begrijpelijke maatschappelijke bezorgdheid. In een context van vergrijzing en toenemende druk op de sociale zekerheid wil de overheid zoveel mogelijk mensen laten participeren in de samenleving. Werk kan voor velen betekenisvol zijn en bijdragen aan welzijn. Maar tegelijk roept deze aanpak vragen op, zeker wanneer het wordt toegepast op mensen in kwetsbare situaties of met een psychische kwetsbaarheid.
De wijzigingen raken een brede groep mensen. Niet alleen wie langdurig ziek is, maar ook wie om uiteenlopende redenen tijdelijk of structureel ondersteuning nodig heeft om opnieuw aansluiting te vinden bij werk of samenleving. Voor die mensen is re-integratie zelden een rechtlijnig proces. Het vraagt tijd, afstemming en ruimte om opnieuw vertrouwen op te bouwen — in zichzelf én in de omgeving.
‘Wie wil werken, kan werken’
Niet iedereen heeft gelijke kansen in het leven. Mensen nemen op uiteenlopende manieren deel aan de samenleving en ook onbetaalde vormen van participatie — zoals vrijwilligerswerk, zorg voor anderen, ontmoeting, daginvulling of bredere maatschappelijke betrokkenheid — leveren een wezenlijke bijdrage aan het sociale weefsel. Binnen het huidige beleid krijgen deze vormen minder erkenning, betaalde arbeid geldt vaak als norm.
Uitspraken als “wie wil werken, kan werken” doen onvoldoende recht aan die complexiteit. Ze vertrekken van een sterk individualistisch verantwoordelijkheidsmodel en houden weinig rekening met context, draagkracht en fluctuerende mogelijkheden. Voor sommige mensen kan werk een belangrijke stap zijn in hun herstelproces. Voor anderen is een alternatief tempo of alternatieve vorm van participatie, zonder directe arbeidsverplichting, meer haalbaar en betekenisvol.
Solliciteren is jezelf blootgeven
Na een periode van uitval, ziekte of opname is de stap richting werk bovendien niet alleen praktisch, maar ook emotioneel beladen. Solliciteren betekent jezelf tonen, beoordeeld worden en keuzes maken over wat je wel of niet deelt. “Over mijn kanker sprak ik vrijuit tijdens sollicitaties. Over mijn opname in de geestelijke gezondheidszorg zei ik niets. Dat voelde veiliger”, getuigde iemand onlangs. Ondanks meer openheid over mentaal welzijn blijft het risico op stigmatisering reëel.
“Over mijn kanker sprak ik vrijuit tijdens sollicitaties. Over mijn opname in de geestelijke gezondheidszorg zei ik niets. Dat voelde veiliger.”
In de geestelijke gezondheidszorg zien we hoe verschillend mensen met die vragen omgaan. We vertrekken steeds vanuit de autonomie en eigen regie van de persoon: sommigen kiezen ervoor open te zijn over hun psychische kwetsbaarheid, anderen juist niet. Beide keuzes verdienen respect en ondersteuning. Samen zoeken we naar wat op dat moment haalbaar en zinvol is, zonder vooraf vastgelegd eindpunt.
Ook wanneer iemand opnieuw aan de slag gaat, blijft die kwetsbaarheid vaak een sluimerend onderdeel van het levensverhaal. “Ik ben bevreesd voor de vraag welke job ik doe,” vertelt één van onze ervaringswerkers. “Ik durf niet zeggen dat ik ervaringsdeskundige ben, omdat ik dan mijn psychische kwetsbaarheid blootleg. Ik ben bang voor het oordeel en wil niet herleid worden tot één aspect van wie ik ben.”
“Ik durf niet zeggen dat ik ervaringsdeskundige ben, omdat ik dan mijn psychische kwetsbaarheid blootleg. Ik ben bang voor het oordeel en wil niet herleid worden tot één aspect van wie ik ben.”
Maatwerk
Die verscheidenheid toont hoe complex re-integratie is en hoe belangrijk het is om het niet te benaderen als een louter technisch of administratief traject. Achter elk cijfer schuilt een mens met een uniek verhaal. Zonder voldoende aandacht voor veiligheid, begrip en wederkerigheid kan activering worden ervaren als druk in plaats van ondersteuning.
Vanuit Bethanië ggz onderschrijven we het belang van participatie en verbondenheid. Vermaatschappelijking van de zorg kan bijdragen aan herstel, mits ze gedragen wordt door een samenleving die bereid is verschillen te erkennen en ruimte te laten voor diverse trajecten. Dat vraagt nuance, maatwerk en een gedeelde verantwoordelijkheid — niet alleen van het individu, maar ook van werkgevers, organisaties, beleid en maatschappij.
Dat mensen met een psychische kwetsbaarheid nog steeds aanzienlijk minder kansen krijgen op de arbeidsmarkt, zelfs in tijden van krapte, nodigt uit tot reflectie. We roepen met dit artikel dan ook op tot dialoog tussen zorg, welzijn, arbeidspartners, beleid en samenleving over hoe participatie en herstel op een meer verbindende manier vorm kunnen krijgen.