‘We beschouwen vertrouwen als basis voor kwaliteitsvolle zorg. We gaan samen op pad, met vallen en opstaan, waarbij de patiënt de regie mee in handen heeft. We zorgen voor een veilige ruimte waarbinnen we kansen creëren. We stimuleren zowel patiënten, hun context als medewerkers om eigen keuzes te maken, verantwoordelijkheid te nemen en initiatief te tonen.'
Schaal van zelfvertrouwen
Uit getuigenissen blijkt dat vertrouwen de rode draad is doorheen elk behandeltraject. ‘We bouwden traag en geduldig een vertrouwensband op. Op een dag vertelde Kato over een verschrikkelijke traumatische gebeurtenis. Nooit eerder sprak ze hier met iemand over. Daarna zochten we samen hoe ze haar verhaal naar buiten kan brengen’, vertellen medewerkers op Moeder & Baby.
Ook ervaringswerker Yammie Fishel merkte dit tijdens een opname. ‘Voor mij is een ergotherapeut een soort moeder die je leert om groot te (durven) zijn. Ze geeft je een schaal zelfvertrouwen die je in de oven steekt zodat het kan rijzen. Samen wachten we tot die cake van vertrouwen groeit. Toen ze vervolgens de stap terug naar buiten zette, bleef dat vertrouwen overeind. Uiteindelijk willen patiënten vooral die geruststellende gedachte. Dat jullie blijven kijken terwijl we springen, dat we veilig landen. Ook dat er iemand klaarstaat met een handdoek wanneer het water toch terug te koud wordt. Niet vanuit ‘zie je wel, het was te snel’, maar vanuit ‘je hebt het geprobeerd, dat was moedig! We gaan samen nog wat oefenen, maar nu eerst terug een beetje opwarmen bij mij’.’
Veilige ruimte
Waar vertrouwen groeit, ontstaat veiligheid. Veiligheid om te durven spreken en initiatief te nemen. ‘De suïcidale gedachten benoemen, vond ik erg belangrijk. Door het zelf aan te halen zonder meteen met oplossingen te willen komen, kwam er een opening om erover te spreken. Als patiënt voel je dan dat er veiligheid is om uit te spreken waar je mee zit. Zonder bestraft te worden. En zoals in elke vergadering gezegd wordt: zoveel mogelijk vanuit vertrouwen beginnen, dat komt de relatie ten goede’, blikt Yammie terug.
Eigen regie
Waar de geestelijke gezondheidszorg vroeger vertrok vanuit algemene behandelplannen, werken we nu veel meer op maat én in samenspraak met de patiënt. Ervaringsdeskundige llse Geeraerts illustreert dit met een voorbeeld. ‘In principe moet ik op zondag om 20 uur terug op de afdeling zijn, maar mijn zoon vond het heel moeilijk om me te laten vertrekken zolang hij nog wakker was. Na overleg mocht ik later terugkeren zodat ik eerst mijn zoon in bed kon leggen.’
Op Steiger herkennen ze dit: ‘We gaan samen met de patiënt na wat de beste zorg kan zijn en wat er nodig is zodat de patiënt zich veilig kan voelen en rust kan vinden. Daarbij kiezen we niet altijd voor de makkelijkste weg, wel voor de meest menselijke. We bekijken bijvoorbeeld voortdurend of patiënten al dan niet met begeleiding de afdeling kunnen verlaten, omdat we proberen zo snel mogelijk de situatie te normaliseren.’
Ook op vlak van vrijheidsbeperkende maatregelen is die verschuiving merkbaar. ‘Zo ging de keuken om 20 uur dicht en opnieuw open om zes uur ’s morgens. Een kop thee was ‘s avonds niet meer mogelijk. Tegenwoordig hebben de meeste afdelingen een open keuken. Als mensen honger hebben, mogen ze eten’, vergelijkt beleidsmedewerker Filip De Donder vroeger met nu.
Verpleegkundige Stephanie Herrygers (Terp) vertelt hoe vertrouwen ook medewerkers ruimte geeft: ‘Vroeger handelde ik op automatische piloot, nu ga ik veel meer af op mijn buikgevoel. Omdat ik de patiënten beter ken, kan ik ook op een humanere manier met hen omgaan. Het is fijn dat ik hiervoor de ruimte krijg. Hierdoor voelen patiënten zelf ook meer ruimte om aan te geven wat ze wel en niet willen.’
Ruimte om te vallen en weer op te staan
Binnen die veilige ruimte geven we ook ruimte om te struikelen en daarna weer (proberen) op te staan. ‘Aan ouders vertellen we dat falen bij ouderschap hoort en dat kinderen ruimte nodig hebben om te kunnen groeien’, klinkt het op Moeder & Baby. ‘Door hier en daar te falen, ontstaat ruimte voor het kind om zijn eigenheid te tonen en een eigen persoontje te ontwikkelen … Wij helpen ouders op weg om hun eigen unieke stem in het ouderschap te vinden. We laten hen sukkelen. We benadrukken dat net het zoeken hen tot goede ouders maakt. Samen met hen observeren we hoe hun baby baat heeft bij de vertrouwensvol zoekende en rustige houding van hun ouders.’
Wie vertrouwen geeft, moet vertrouwen krijgen
Uit de psychosociale bevraging blijkt dat collega’s het fijn vinden om vertrouwen te krijgen en zelf invulling te mogen geven aan hun job. ‘Je kan hier jezelf zijn én we mogen zelf nadenken en meeschrijven aan het verhaal van de afdeling.’ Ook werkplekleren, waarbij studenten een afdeling overnemen, is een typisch voorbeeld van vertrouwen.
Een ander sprekend voorbeeld is Mike Van Uffel, die dankzij Bar Divers terug openbloeide. ‘Het was een veilige plek waar ik terug structuur, zelfvertrouwen en eigenwaarde vond. Als vrijwilliger werd ik er goed begeleid, maar kreeg ik ook de autonomie om mijn eigen ding te doen. Dat heeft ertoe geleid dat ik nu werk in het ontspanningsteam en als ervaringswerker bij beschut wonen.’
Om vertrouwen binnen te brengen in een team, speelt de leidinggevende een belangrijke rol. Dat weet ook Nancy Heijligen, verantwoordelijke op Steiger. ‘Als dingen niet lopen zoals je had gehoopt, is het verleidelijk om beslissingen te nemen in de plaats van het team. Het is als een moeder die haar kuikens wil beschermen, maar tegelijkertijd beseft dat je hen niet laat groeien door erop te gaan zitten. Medewerkers verwachten vooral een leidinggevende die hen vertrouwen geeft.’
In de geestelijke gezondheidszorg is vertrouwen cruciaal. Met vallen en opstaan, met openheid en de overtuiging dat mensen groeien wanneer je hen ruimte geeft. Dat geldt voor patiënten, ouders, medewerkers, vrijwilligers én studenten.